Geleneksel Livane Yemekleri

Çoruh Vadisi ve öte bölgeleriyle özellikle bugünkü Artvin sebze ve meyve çeşitliliği bakımından çok zengin bir yapıdadır. Çoruh’un birçok bölgesinde Akdeniz iklimi benzeri özelliklerden, yükseklerdeki Kafkas iklimine yakınlık ve sahildeki Karadeniz ikliminin bu bölgedeki çeşitliliği, meyve ve sebzedeki çeşitliliği de artırmaktadır. Zeytinden ahlata hemen herşey yetişmektedir bu bölgede.

Sebze çeşitlerinin çokluğu Artvin mutfağında da belirleyicidir. Mevsimini göre yetişen her tür sebze mutfakta değerlendirilir.

Bölgenin doğal yapısından dolayı çok eski bir yarı göçerlik geleneği olan yaylacılık nedeniyle hayvansal besin de önemli bir yer tutmaktadır yörede. Bundan dolayı Artvin mutfağının çeşitliliğinde önemlidir. Hem süt ürünlerini hem de et olarak önemli yer tutmaktadır Artvin yemek kültüründe.

Kuzeydoğu Anadolu yemek kültürünün belli bir bölgeye daraltılmış, eski Orta Livane’deki yerleşim yerlerinde yaygın olan döner bugün de aynı güncelliğiyle özellikle Artvin, Şavşat, Yusufeli ve Oltu’yu içine alan bölgede yöre mutfağının önemli yemeklerinden biridir.

Karadeniz’in en doğusundaki yerleşim yerlerinin yemek kültürü de iç bölgelerle önemli farklılıklar göstermektedir. Sahilde deniz ürünlerinin önemli bir ağırlığı vardır. Balık yalnızca taze değil, değişik biçimlerde işlenerek kışın da tüketilir. Örneğin, Doğu Karadeniz’in özgün yemeklerinden olan hamsili pilav, Laz böreği, Livanen’nin iç bölgelerinde bilinmez.

Batı Livane bölgesinde ekime uygun geniş tarlalar bulunmamasına karşın her tür tahıl ekilir ve ekmek yapılır. Buğday, çavdar, arpa, yulaf ekmekleri 1970’lı yılların ortalarına kadar özelikle kırsal kesimlerde beslenmenin temel unsurlarındandı.

Özellikle kıtlık dönemlerinde insanların Göle, Ardahan gibi bölgelere giderek sebze ve meyve karşılığında tahıl getirdiği bilinmektedir. Ayrıca mısır tüm Livane bölgesinde yetiştirilir. Ekmeği de tüm Karadeniz’deki gibi cadi olarak anılır.

Yörede yetişen her türlü sebze değerlendirilir. Doğal olarak yetişen ancak kısmen bahçelerde ekilen dağ pancarından yöreye özgü yekemler yapılır. Kuşekmeği, kazayağı, gımı, semizotu, ebegümeci gibi bitkilerden yapılan sebze yemekleri de yöreye özgü tatla mutfaklarda yerini alır. Taze asma yaprağının kurutulmasıyla yapılan nepürşen ve taze fasulyenin kurutulup kabukları ile etli ve ekşili olarak yapıldığı puçuko yöreye özgü  yemeklerdendir.

Yörenin en bilinen yemeklerinden biri olan kuymak, Karadeniz bölgesinde olduğu gibi peynir, un ve yağla değil, yalnızca kaymak ve un katılarak yapılır.

Yöreye özgü peynir çeşitlerinden en özgün olanı katık adlı yağdan arındırılmış, oldukça tuzlu ve bitter (acı) bir tadı olan peynir ve başka yörelerde daha çok Erzurum peyniri olarak bilinen çeçil peynirdir.

Hamur işlerinden katmer, erişte, sinor, hıngal, çerbağaz, bişi, lokum ve börek çeşitleri yer almaktadır.

Kış öncesi yapılan kavurma da genelde yemeklerde kullanılır.

Tatlılar ise kaysefe, hasuta, ballı lokum, zurbiyet olarak sıralanabilir.

Bekir Karadeniz